Koordynator projektu / Project coordinator: Alicja Mironiuk Nikolska

Konsultacja etnochoreologiczna / Ethnochoreological consultations: dr Grażyna Dąbrowska

Współpraca przy realizacji wystawy / Cooperation at the realization of the exhibition: Jadwiga Koszutska, Anna Kuszkowska - IEiAK UW/University of Warsaw

Konsultacja scenograficzna i graficzna / Design and graphic consultations: Piotr Jaszczołt

Opieka konserwatorska / Conservatory care: Marcin Burzymowski

Tłumaczenie / Translation: Marta Skwirowska

Montaż / Technical support: Mariusz Pieńkowski, Mariusz Rafalski, Janusz Rżewski, Krzysztof Towstjenko, Mariusz Horoś


Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

W 1932 roku Rolf de Maré, szwedzki arystokrata, kolekcjoner sztuki, założyciel i dyrektor Ballets Suédois, utworzył w Paryżu „Les Archives Internationales de la Danse” (AID), pierwsze w świecie muzeum i instytut badawczy tańca, jedyną tego typu placówkę, która podjęła się gromadzenia materiałów dotyczących tańca w bardzo szerokim rozumieniu, w tym folkloru tanecznego. Fundacja miała stać się miejscem studiów bibliotecznych i laboratoryjnych dla badaczy tańca i folklorystów. AID planowała utworzenie stałej ekspozycji europejskich tańców ludowych. Okazją do realizacji zamierzenia stała się Światowa Wystawa, organizowana w Paryżu w 1937 roku. AID przygotowało i rozesłano do krajów europejskich zaproszenie do udziału w wystawie, załączając instrukcję dotyczącą zasad przygotowania eksponatów – modeli tańca ludowego. Szczegółowo określono zasady konstrukcji modeli, sposoby przygotowania map, rysunków, zapisów muzyki i kinetogramów.

W Polsce nie było wówczas instytucji zajmującej się dokumentowaniem i naukowym opracowaniem tańców ludowych, zatem organizator wystawy, Towarzystwo Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych (TOSSPO), przygotowanie polskich eksponatów powierzyło prof. Cezarii Baudouin de Courtenay-Jędrzejewiczowej, Kierownikowi Zakładu Etnografii Polski Uniwersytetu Warszawskiego, która w swoich pracach naukowych podejmowała zagadnienia tańca ludowego. Zgodnie z założeniami AID sylwetki tancerzy dla modeli wykonane zostały z drutu obszytego tkaniną, głowę akcentowano jako profil z drutu, co pozwalało na określenie pozycji głowy w tańcu, przy pomocy wypunktowania linii jej ruchu. Prof. C. Jędrzejewiczowa w wyborze tańców do prezentacji położyła nacisk na tańce zespołowe, z których wypływa zwarta, logiczna kompozycja, wykluczająca wszelkie puste, zbędne i fałszywe formy. Wybrano tańce inscenizowane przez współpracowników – taniec lenok zapisała w rodzinnej wsi Mazurki w Nowogródzkim Krystyna Krahelska, bohaterka Powstania Warszawskiego (ps. „Danuta”), wówczas studentka etnografii, ta sama, która pozowała do pomnika Warszawskiej Syrenki. Z niezwykłą starannością wykonano miniaturowe stroje tancerzy, dążąc do stworzenia etnograficznych dokumencików polskiej rzeczywistości, kopiowanych przede wszystkim w terenie. Oprócz makiet przygotowano 6 tablic z zapisem kinetograficznym tańców, instrumenty muzyczne, akcesoria obrzędowe, mapy przedstawiające rozmieszczenie w Polsce tańców obrzędowych, rozrywkowych i gier oraz rytmów tanecznych a także płyty z nagraniami muzycznymi z Archiwum Fonograficznego w Warszawie.

Wraz z prof. Cezarią Baudouin de Courtenay-Jędrzejewiczową nad realizacją modeli tańca pracowali najwybitniejsi polscy specjaliści: Stanisław Głowacki (choreolog), Zofia Kwaśnicowa i Janina Mieczyńska (choreografowie), Janina Wasiewicz (plastyk), Irena Karpińska (etnograf), Julian Pulikowski (muzykolog), a także grupa studentów Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Sztuk Pięknych oraz konsultanci – ludowi tancerze i muzykanci.

Modele zaprezentowano na Wystawie Paryskiej w Pavillon des Archives Internationales de la Danse. Po II wojnie światowej Rolf de Maré zakończył działalność AID. Większość zbiorów, w tym eksponaty dotyczące tańca europejskiego, ofiarował rządowi francuskiemu. Dar złożono w muzeum i Bibliotece Opery Paryskiej. W kolejnych latach zbiory uległy zapomnieniu, dopiero w 1979 roku odnalazła je niestrudzona badaczka początków polskiej etnochoreologii, dr Grażyna Dąbrowska. W 1991 roku trafiły do Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Niezwykły kunszt i precyzja, a zarazem innowacyjny sposób wykonania modeli, dają dzisiaj możliwość włączenia się Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie w dyskusję dotyczącą sposobów dokumentacji technik tańca. Modele kinetostatyczne są ciekawym źródłem dla poznania problemów metodologicznych (przełożenie ruchu tanecznego w przestrzeni na opis) oraz technicznych (zapis zdjęciowy i filmowy tańca), jakie towarzyszyły początkom badań tańca i na które odpowiedzią było stworzenie plansz zatrzymujących w ruchu tańczące postacie.

Dzięki wsparciu finansowemu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w końcowych tygodniach Prezydencji Polski w Unii Europejskiej przywracamy je pamięci badaczy i miłośników tańca. Prezentujemy polskie i europejskie modele tańca ludowego – jako świadectwo obecności i roli polskiej nauki i sztuki w kształtowaniu europejskiego dziedzictwa kultury.

Alicja Mironiuk Nikolska


Zapraszamy Serdecznie!

Wystawa otwarta - od 30 listopada 2011 do 8 stycznia 2012

5 grudnia 2011 roku o godzinie 13 zapraszamy na spotkanie z dr Grażyną Dąbrowską, zasłużoną badaczką polskich tańców ludowych, inicjatorką sprowadzenia modeli tańców do Polski i Anną Demską kustosz Ośrodka Wzornictwa Nowoczesnego Muzeum Narodowego w Warszawie.

Program spotkania:

1. zwiedzanie wystawy Tańce i stroje. Modele polskich i europejskich tańców ludowych z Wystawy Paryskiej w 1937 roku

2. wykład Międzynarodowa Wystawa „Sztuka i Technika w Życiu Współczesnym” Paryż 1937 – Anna Demska



3. wykład Zapomniane dokumenty początków polskiej etnochoreologii – dr Grażyna Dąbrowska



Zapraszamy Serdecznie!